أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

529

قانون ( فارسى )

همان دانشمندان پيشين اگر دارويى را پيدا مىكردند كه خاصيت تعديل روان زندگى را در بر داشت ، يا روان را نزديك به اعتدال مىگردانيد - مثلا داروى گاو زبان - آن را بىدرنگ به كار مىگرفتند . اين طرح معالجه كه داروى سردىآور را براى قلب داراى سوء مزاج گرم با داروى تقويت كنندهء گرماى غريزى و طبيعى قلب به بيمار بدهند در صورتى بهره‌رسان است كه طبيعت - چنان‌كه اشاره كرديم - نيرومند باشد ، اما اگر طبيعت نيرومند نيست و ناتوان است از معالجه بهره‌اى حاصل نمىشود . گاهى دانشمندان قديم ، براى رسانيدن دواى گرم سازگار با قلب كارى مىكردند . چنان كه : از دردى گوهر اكثر داروهاى سردىبخش ( از گوهر سنگين اكثر داروهاى سردىبخش . نسخه ) كه كمتر نفوذ مىكنند و طبيعتا گرايش به ماندن و ماندگار شدن دارند و از نفوذ كردن در مىمانند ، داروى بر طرف كردن مزاج سرد قلب را مىساختند و براى اينكه بتواند نفوذ كند و ثابت نماند ، داروى گرم نفوذكننده را با داروى ساخته از دردى گوهر داروهاى سرد مىآميختند تا داروى سرد را نفوذ دهد و آن را تا سرمنزل مقصود بدرقه كند و طبيعت اين داروهاى درهم آميخته را به قلب تحويل دهد . مثلا زعفران را با ساير آميزه‌هاى قرص كافور مخلوط مىكردند كه زعفران كافور و آميزه‌هايش را به سوى قلب روانه كند و نفوذ دهد كه پس از رسيدن دارو به قلب نيروى طبيعى دست به كار شود و داروى گرم را از قلب منحرف سازد و آن را به روان تسليم كند و سردىبخشها را براى پايين آوردن درجهء حرارت مزاج گرم ناسازگار قلب و تعديل سوء مزاج گرم قلب به كار وا دارد . اين اسلوب معالجهء پيشينيان در واقع مفيدتر از آن است كه تنها داروهاى سردىبخش را براى تعديل مزاج گرم ناسازگار قلب استعمال نمايند ، چنين داروهاى سرد خالص ، بدون كمك گرفتن از داروى گرم نفوذ دهنده ، در اول راه گير مىكنند و راه لازم را نمىپيمايند و بدون راننده به راه‌روى ادامه نمىدهند . پزشكانى كه به كار اطباء پيشين راضى نبودند و از اين اسلوب معالجه انتقاد مىكردند و زعفران را از آميزه‌هاى قرص كافور دور ساختند ، بدون اينكه آگاه باشند قرص كافورى را كم مايه كردند . و مىتوانى مزاج گرم ناسازگار قلب را به وسيلهء رب ميوه‌ها معالجه كنى ! به‌ويژه در اين‌باره آب سبب شامى و ميوهء به خوب است و ميوهء به و آنچه خاصيت همانند به دارد بهترين داروست كه بعدا به تفصيل راجع به ميوهء به و امثال آن شرحى داريم كه بيان مىكنيم . علاج سوء مزاج گرم قلب با داروهاى پاشيدنى و ضمادهاى فرونشانندهء حرارت كه با داروهاى نيروبخش قلب مخلوط باشند ، ممكن است . اگر تشخيص دادى كه سبب سوء مزاج گرم قلب مادهء خلط است آن را پاكسازى كن !